Басқа адам үшін автонесие алсаңыз, көлікті сата аласыз ба?

Автонесие бір адамның атына рәсімделіп, көлікті басқа адам пайдаланып әрі ай сайынғы төлемін өзі өтеп жүрсе, автокөлік кімге тиесілі? Несие рәсімдеген адам оны екінші тараптың келісімінсіз сата ала ма және осы уақытқа дейін төленген ақша не болады? Бұл сұрақтарға Алматы қалалық адвокаттар алқасының адвокаты Абзал Қасымжанов жауап берді, деп Baspasoz.kz тілшісі Tengrinews.kz-ке сілтеме жасап хабарлайды.

Көліктің иесі кім?

Мұндай жағдайда несие алушыны, көлік иесін және оны нақты пайдаланып жүрген адамды бір-бірінен ажырата білу қажет. Несие кімнің атына рәсімделсе, банк алдында міндеттемені сол адам атқарады. Ал автокөлік те оның атына сатып алынып, тіркелсе, әдетте заң жүзінде көліктің меншік иесі де сол адам болып есептеледі. Басқа адамның көлікті күнделікті пайдалануы және несие төлемдерін өтеуі оған автоматты түрде меншік құқығын бермейді.

Сонымен бірге заңда көліктің меншік иесі мен оны заңды негізде иеленіп отырған тұлға бөлек қарастырылуы мүмкін. Алайда тараптар арасында автокөлікті кейін нақты пайдаланушының атына өткізу туралы келісім болмаса, меншік құқығы тіркеуде көрсетілген адамның еншісінде қалады.

Несиесі бітпеген көлікті сатуға бола ма?

Бұл көліктің банкте кепілде тұрған-тұрмағанына байланысты.

Автонесие рәсімделгенде автокөлік көбіне қарызды өтеудің кепілі ретінде қойылады. Сондықтан кепілдегі машинаны меншік иесі өз қалауынша сата алмайды. Жалпы тәртіп бойынша мұндай мүлікті сату үшін банктің келісімі қажет. Көліктің несие алушының атына тіркелуі оны банкпен келіспей сатуға мүмкіндік бермейді.

Сондықтан алдымен несие және кепіл шарттарын, сондай-ақ көлікке қойылған шектеулерді тексеру керек.

Банктің келісімі қажет пе?

Егер автокөлік кепілде болса, оны сату үшін кепіл ұстаушы банктің келісімі қажет.

Мәселен, қарыз алушы несиені мерзімінен бұрын толық өтеп, көлікті кепілден шығара алады. Сондай-ақ банк мақұлдаған тәртіппен автокөлікті сату мүмкіндігі қарастырылуы ықтимал. Дегенмен көлікті сату мен несиелік қарыз – екі бөлек мәселе. Банк автокөлікті сатуға рұқсат берген күннің өзінде қалған берешекті өтеу тәртібі жеке шешілуге тиіс.

Көліктің ақшасын төлеп жүрген адам сатуға қарсы болса ше?

Мысалы, көлік бір адамның атына тіркелгенімен, бірнеше жыл бойы несиесін басқа адам төлеп келді делік. Кейін меншік иесі машинаны сатуға шешім қабылдаса, тараптар арасында дау туындауы мүмкін. Егер көлікті кейін екінші адамның меншігіне беру туралы жеке келісім болмаған болса, оның машинаны пайдалануы мен несие төлеуі меншік иесіне көлікті сатуға тыйым салуға өздігінен негіз бола алмайды.

Ал егер тараптар алдын ала «бір адам несие рәсімдейді, екіншісі қарызды толық өтейді, содан кейін көлік соның атына өтеді» деп келіскен болса, мәселе азаматтық дауға ұласуы мүмкін.

Мұндай жағдайда сот көліктің кімнің атына тіркелгенін ғана емес, тараптар арасындағы келісімді дәлелдейтін құжаттарды да қарайды. Олардың қатарында шарттар, қолхаттар, банк аударымдары, мессенджердегі хаттар және төлем мақсатын растайтын басқа да деректер болуы мүмкін.

Сондықтан көлік бір адамның атына рәсімделген болса да, екінші тараптың ешқандай құқығы жоқ деп біржақты айтуға болмайды.

Несие төлеген адам ақшасын қайтара ала ма?

Көлікті пайдаланып, оның несиесін төлеп келген адам сотқа жүгіне алады. Бірақ автокөліктің өзін талап ете ала ма, жоқ па – бұл тараптар арасындағы келісімді дәлелдеу мүмкіндігіне байланысты.

Біреудің несиесін бірнеше жыл бойы төлеген адамның өзі автоматты түрде көліктің меншік иесіне айналмайды.

Алайда кей жағдайда ол жұмсаған қаражатын қайтаруды талап етуі мүмкін. Мәселен, төлемдер кейін автокөлікті өз атына алу жөніндегі келісім аясында жасалғанын дәлелдесе, ал меншік иесі көлікті сатып, ақшаны өзінде қалдырса, мәселе сотта қаралуы ықтимал. Сот төлемдердің қандай мақсатпен жасалғанын анықтайды. Ақша көлікті кейін сатып алу шартымен төленуі, қарыз ретінде берілуі, өтеусіз көмек болуы немесе автокөлікті пайдаланғаны үшін төлем ретінде қарастырылуы мүмкін.

Сондықтан төленген қаражаттың бәрі міндетті түрде қайтарылады деуге болмайды.

Өзге адам үшін несие рәсімдеудің қандай қаупі бар?

Ең үлкен тәуекел несие шартында қарыз алушы ретінде көрсетілген адамға түседі. Көлікті пайдаланып жүрген адам төлем жасауды тоқтатса, банк берешекті ресми қарыз алушыдан талап етеді. Таныстар немесе туыстар арасында «несиені басқа адам төлейді» деген ауызша келісімнің болуы банк алдындағы міндеттемені өзгертпейді.

Екінші жағынан, көлікті пайдаланып, оның несиесін төлеген адам да тәуекелге барады. Ол бірнеше жыл бойы қомақты қаржы жұмсағанымен, жазбаша келісім болмаса, дау туындаған кезде көлікке немесе төлеген ақшасына қатысты талабын дәлелдеуі қиындайды.

Сондықтан басқа адам үшін автонесие рәсімдеген жағдайда тараптардың барлық шартты жазбаша бекіткені дұрыс. Құжатта көлікті кім пайдаланатыны, несиені кім төлейтіні, төлем кезеңінде автокөлік кімге тиесілі болатыны, оның қашан және қандай жағдайда қайта рәсімделетіні, сондай-ақ төлем тоқтатылған немесе көлік сатылған жағдайда не болатыны көрсетілгені жөн.

Егер автокөлік банктің кепілінде болса, тараптардың келісімі кепіл ұстаушының құқықтарын да ескеруі керек.