Қазақстанда жүргізушілер арасында «басып озу» мен «озып өту» ұғымдары жиі шатастырылады. Көпшілік басып озу міндетті түрде қарсы бағыттағы жолаққа шығумен байланысты деп ойлайды. Алайда Қазақстанның Жол қозғалысы ережесінде бұл ұғым басқаша түсіндіріледі, деп Baspasoz.kz тілшісі Tengrinews.kz-ке сілтеме жасап хабарлайды.
Жол қозғалысы ережесінің 2-тармағы 10-тармақшасына сәйкес, басып озу – жүргізушінің өзі келе жатқан жолақтан шығып, алдында қозғалып бара жатқан бір немесе бірнеше көлікті озып, кейін бұрынғы жолағына қайта оралуы.
Жол қозғалысы ережелері жөніндегі сарапшы, көлік жүргізу нұсқаушысы әрі автожурналист Евгений Каримовтың айтуынша, басып озу үшін қарсы бағыттағы жолаққа шығу міндетті емес.
Мәселен, бір бағытта екі жолақ бар делік. Жүргізуші оң жақ жолақтан сол жаққа ауысып, алдындағы көлікті басып озып, қайтадан оң жақ жолаққа оралса, бұл да басып озу болып саналады. Ал озып өту ұғымы Жол қозғалысы ережесінің 2-тармағы 52-тармақшасында көрсетілген. Ол – бір бағытта қатар орналасқан жолақтармен келе жатқан көліктердің бірінің екіншісінен жоғары жылдамдықпен қозғалуы.
Мысалы, жүргізуші ортаңғы жолақпен сағатына 60 шақырым жылдамдықпен келе жатыр, ал оң жақ жолақтағы көлік сағатына 50 шақырыммен жүріп келеді. Жүргізуші жолағын ауыстырмай, көрші жолақтағы көліктен алға шықса, бұл озып өту болып есептеледі. Осылайша, басты айырмашылық – басып озу кезінде жүргізуші өз жолағынан шығып, көлікті озғаннан кейін бұрынғы жолағына қайта оралады. Ал озып өту кезінде жүргізуші жолағын ауыстырмайды.
Басып озуды жолақ ауыстырумен де шатастырмаған жөн. Егер жүргізуші оң жақ жолақтан сол жаққа ауысып, сол жолақпен қозғалысын жалғастырса, бұл – жолақ ауыстыру. Ал көлікті озғаннан кейін бастапқы жолағына қайта оралса, басып озу болып саналады.
Оң жақтан басып озуға бола ма?
Қазақстанның Жол қозғалысы ережесіне сәйкес, рельссіз көлікті сол жағынан басып озу қажет. Бұған бір ғана ерекшелік бар: егер алдағы көлік жүргізушісі солға бұрылатынын білдіретін белгі беріп, маневрді бастап кетсе, оны оң жағынан басып озуға рұқсат етіледі.
Қай жерлерде басып озуға тыйым салынады?
Басып озуға бірқатар жағдайда тыйым салынады. Атап айтқанда, қарсы бағыттағы жолаққа шығатын болса, реттелетін қиылыстарда, кейбір реттелмейтін қиылыстарда, жаяу жүргінші өткелінде адам болған кезде, теміржол өткелдерінде және оған 100 метр қалғанда басып озуға болмайды. Сондай-ақ басқа көлікті басып озып немесе кедергіні айналып өтіп жатқан көлікті басып озуға тыйым салынады.
Қарсы бағыттағы жолаққа шығып басып озуға өрдің соңында, жолдың көрінуі шектеулі тұстарында және тиісті тыйым салатын жол белгілері тұрған жерлерде де рұқсат етілмейді.
Жүргізуші маневрді бастамас бұрын шығатын жолақтың жеткілікті қашықтықта бос екеніне, артындағы көліктің басып озуды бастамағанына және алдында келе жатқан жүргізушінің солға бұрылу белгісін бермегеніне көз жеткізуі керек.
Айыппұл қанша?
Басып озу ережесін бұзғаны үшін Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 596-бабының 2-бөлігі бойынша жауапкершілік қарастырылған. 2026 жылы айыппұл көлемі 15 АЕК, яғни 64 875 теңге.
Егер жүргізуші бір жыл ішінде осы ережені қайта бұзса, айыппұл 30 АЕК-ке, яғни 129 750 теңгеге дейін өседі.
Ал тыйым салынған жағдайда қарсы бағыттағы жолаққа шығу әлдеқайда қатаң жазаланады. ӘҚБтК-нің 596-бабының 3-бөлігі бойынша жүргізуші алты айға көлік басқару құқығынан айырылуы мүмкін.
Озып өткені үшін айыппұл салына ма?
Озып өтудің өзі құқық бұзушылық болып саналмайды және ол үшін жеке жаза қарастырылмаған. Алайда жүргізуші жылдамдықты, жол белгілері мен таңбаларының талаптарын және басқа да жол ережелерін сақтауға міндетті. Яғни жүргізуші озып өткені үшін емес, сол кезде басқа жол ережесін бұзғаны үшін жауапқа тартылуы мүмкін.
Есте сақтайтын басты айырмашылық: басып озу кезінде жүргізуші өз жолағынан шығып, кейін оған қайта оралады. Ал озып өту кезінде көлік өз жолағында қалып, көрші жолақтағы көліктен жылдамырақ қозғалады.
Сондықтан Қазақстанның Жол қозғалысы ережесі бойынша маневрдің басып озу болып саналуы үшін міндетті түрде қарсы бағыттағы жолаққа шығу қажет емес.
