Қазақстанда доллар бағамы қайта көтеріліп, 455 теңгеге жуықтады. Қыркүйектің соңында америкалық валюта айтарлықтай арзандаған еді, алайда қазан айының басында жағдай күрт өзгерді. Сарапшылар теңгенің әлсіреуіне сыртқы нарықтағы ахуал мен ел ішіндегі бірқатар фактор әсер еткенін айтады, деп Baspasoz.kz тілшісі Tengrinews.kz-ке сілтеме жасап хабарлайды.
Қыркүйектің басында доллар бағамы 457 теңгеге жуықтаған. Кейін біртіндеп төмендеп, 30 қыркүйекте 440 теңгеден де төмен түсті. Алайда қазан айының алғашқы күндерінде доллар қайта қымбаттай бастады. 5 қазанда KASE-дегі күндізгі сауда қорытындысы бойынша оның орташа бағамы 454,98 теңгеге жетіп, бір күнде 6,62 теңгеге өсті. Осылайша, доллар бір айға жетпейтін уақытта әуелі шамамен 17 теңгеге арзандап, кейін бұл айырманың басым бөлігін бірнеше күн ішінде қайта қайтарды.
Қаржы сарапшысы Андрей Чеботаревтің айтуынша, теңгенің әлсіреуіне ең алдымен сыртқы факторлар әсер еткен. Соның бірі – АҚШ Федералдық резерв жүйесінің қатаң ақша-несие саясаты. АҚШ-тағы жоғары мөлшерлемелер мемлекеттік облигациялардың табыстылығын арттырып, доллардың әлемдік нарықтағы позициясын күшейткен.
Бұл өз кезегінде дамушы елдердің валюталарына, оның ішінде теңгеге де қысым түсіреді.
Сарапшының сөзінше, Қазақстандағы валюталық депозиттер бойынша мөлшерлеменің 1 пайыздан 2,5 пайызға дейін көтерілуі де долларға деген сұранысты аздап арттыруы мүмкін. Алайда бұл бағам өзгерісінің басты себебі емес.
Экономист Жанат Нұрғалиев те осындай пікірде. Оның айтуынша, сыртқы нарықтағы доллардың нығаюымен қатар, Қазақстан ішіндегі валюталық ұсыныстың азаюы да әсер еткен.
Ол Ұлттық қордан экономикаға бағытталатын негізгі трансферттердің едәуір бөлігі игеріліп қойғанын, соның салдарынан нарықтағы доллар көлемі азайғанын атап өтті. Ал импорт пен басқа да қажеттіліктерге байланысты валютаға сұраныс сақталып отыр. Сарапшылар валюталық депозит мөлшерлемесінің өсуі ұзақ мерзімде белгілі бір ықпал етуі мүмкін екенін айтады. Бірақ әзірге оның нарықтағы әсері айқын байқалмаған.
Неге жұрт доллар қымбаттағанда сатып алады?
Андрей Чеботаревтің айтуынша, халық арасында доллар бағасы көтерілген кезде валюта сатып алуға асығу жиі кездеседі. Бұған экономикалық есептен гөрі бұрынғы девальвациялар туралы естелік көбірек әсер етеді.
Сарапшының пікірінше, қарапайым азаматтардың валюта сатып алуы бағамды түбегейлі өзгертетін күш емес. Нарықтағы негізгі бағытты ірі импорттаушылар, экспорттаушылар, банктер мен бизнес құрылымдары қалыптастырады.
Ақшаны теңгеде ұстаған тиімді ме?
Жанат Нұрғалиевтің айтуынша, қазіргі жағдайда теңгелік депозиттер әлі де тартымды. Себебі ұлттық валютадағы салымдардың пайыздық мөлшерлемесі долларлық депозиттермен салыстырғанда әлдеқайда жоғары. Сондықтан күнделікті шығыны мен қаржылық жоспары теңгемен байланысты азаматтарға бар жинағын долларға ауыстыру тиімсіз болуы мүмкін.
Сарапшылар валютаны тек нақты мақсат болған жағдайда – мысалы, шетелдегі оқу, сапар, жылжымайтын мүлік немесе басқа да валютамен есептелетін ірі шығындарға алдын ала жинаған дұрыс екенін айтады.
Ал доллар бағасы күрт көтерілген сәтте эмоцияға беріліп валюта сатып алу тәуекелді. Өйткені валюта нарығында өсімнен кейін түзету немесе тұрақтану кезеңі болуы ықтимал.
Осыған байланысты мамандар жинақты бір валютаға толық ауыстырмай, қаржылық мақсатқа қарай әртараптандыруды жөн көреді.
