Қазақстандық ғалымдар жолдың беріктігін арттыратын жаңа технология ойлап тапты
М. Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан университетінің ғалымдары автомобиль жолдарының сапасын жақсартып, қызмет ету мерзімін ұзартуға мүмкіндік беретін жаңа технология әзірледі. Оның басты ерекшелігі – асфальт өндірісінде өнеркәсіп қалдықтарын қайта пайдалану, сондай-ақ жол жабынының су мен жоғары температураға төзімділігін арттыру, деп хабарлайды Baspasoz.kz.
Жоба Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2026 жылғы 28 қазандағы Қазақстан халқына Жолдауында айтылған инфрақұрылымды жаңғырту, жол сапасын жақсарту және отандық ғылыми жаңалықтарды өндіріске енгізу міндеттерімен үндеседі.
Ғылыми зерттеу 2023–2025 жылдар аралығында Ғылым және жоғары білім министрлігінің гранттық қолдауымен жүргізілді. Әзірлеме зертханалық сынақтардан өтіп, Солтүстік Қазақстан облысындағы автомобиль жолының арнайы бөлінген учаскесінде тәжірибе жүзінде қолданылды.
Жаңа технологияның ерекшелігі неде?
Ғылыми топқа химия ғылымдарының кандидаты, профессор Антонина Дюрягина жетекшілік етеді.
Мамандар жол құрылысына пайдаланылатын битумның қасиеттерін жақсартудың тың әдісін ұсынған. Ол үшін жылу электр орталықтарында қолданылған, алдын ала тазартылған арнайы сұйықтық пен мұнай-химия өндірісінің қалдықтарынан алынған қоспа пайдаланылады. Бұл тәсіл асфальттың беріктігін арттырумен қатар, бұрын қалдық ретінде қарастырылған өнеркәсіптік шикізатты қайта өңдеп, құрылысқа жаратуға мүмкіндік береді.
«Біздің мақсатымыз – Қазақстанның климаттық ерекшеліктерін ескере отырып, жол жабынының сапасы мен ұзақ мерзімге төзімділігін арттыратын технология жасау. Сонымен қатар өнеркәсіптік қалдықтарды құрылыс материалдарын өндіруге қажетті қайталама шикізат ретінде тиімді пайдаланудың жолын іздедік», – деді Антонина Дюрягина.
Сынақ нәтижелері қандай болды?
Зерттеудің алғашқы кезеңінде ғалымдар қоспалардың тиімді құрамын анықтап, олардың битум мен асфальтбетон сапасына әсерін тексерді.
Материалдар тәуелсіз аккредиттелген «Стройэксперт» зертханасында сынақтан өткізілді. Нәтижесінде жаңа қоспа қосылған асфальтбетонның су сіңіру көрсеткіші 35 пайызға төмендегені анықталды. Ал суға қаныққаннан кейінгі беріктігі кәдімгі асфальтбетон үлгілерімен салыстырғанда шамамен 50 пайызға артқан. Сондай-ақ материалдың жоғары температураға төзімділігі жақсарған.
Бұл көрсеткіштер жаңа технологияның жол жабынын ылғал мен ыстықтың әсерінен қорғауға мүмкіндік беретінін көрсетеді. Дегенмен оның ұзақ мерзімді тиімділігі нақты пайдалану жағдайында әлі де тексеріледі.
Жаңа асфальт Солтүстік Қазақстандағы жолға төселді
Зертханалық сынақтардан кейін ғалымдар технологияны өндірісте қолданып көрді.
Асфальтбетон зауытында жаңа қоспа қосылған 40 тонна битум дайындалды. Ол Қарақоға – Петропавл автомобиль жолының 200 метрлік тәжірибелік бөлігіне төселді. Жол жабынынан алынған үлгілер зертханада тексеріліп, олардың қолданыстағы нормативтік талаптарға сәйкес келетіні расталды.
Жобаны жүзеге асыруға «ҚазАвтоЖол» ұлттық компаниясының Солтүстік Қазақстан облыстық филиалы мен Жол активтері сапасының ұлттық орталығы қолдау көрсетті.
«Біз үшін ғылыми әзірлемені нақты өндіріске енгізу аса маңызды болды. Зертханалық зерттеулерден бастап материалдың өнеркәсіптік партиясын дайындауға және жолдың тәжірибелік учаскесін салуға дейінгі кезеңдерден өттік», – деді университеттің «Химия және химиялық технологиялар» кафедрасының меңгерушісі Юлия Бызова.
Жолдың сапасы алдағы уақытта да бақыланады
Ғалымдар тәжірибелік учаскенің жағдайын күзгі-қысқы және көктемгі маусымдардан кейін қайта тексеруді жоспарлап отыр.
Мамандар асфальт бетінде жарықтар мен ойықтардың пайда болуын, сондай-ақ жабынның беріктігі мен суға төзімділігін бақылайды. Алынған нәтижелер кәдімгі асфальт төселген бақылау учаскесінің көрсеткіштерімен салыстырылады. Осы арқылы жаңа материалдың Қазақстанның құбылмалы климатына қаншалықты төзімді екені анықталады.
Өнеркәсіп қалдықтарын қайта пайдалануға жол ашады
Жобаның тағы бір артықшылығы – қоршаған ортаға түсетін жүктемені азайту мүмкіндігі.
Ғалымдардың есебінше, жылына 10 мың тонна битум өндірісінде 10 тоннаға дейін қайталама өнеркәсіптік шикізатты пайдалануға болады. Бұл өндірістік қалдықтардың бір бөлігін қайта өңдеп, оларды пайдалы құрылыс материалына айналдыруға мүмкіндік береді.
Аталған бастама ресурстарды тиімді пайдалану мен экологиялық жауапкершілікті арттыруға бағытталған «Таза Қазақстан» бағдарламасының мақсаттарымен де сәйкес келеді.
Қазіргі уақытта технологияны кеңінен қолдану мәселесі қарастырылып жатыр. Алайда оны Қазақстандағы жол құрылысына енгізу үшін тәжірибелік учаскенің ұзақ мерзімді бақылау нәтижелері мен тиісті рұқсат рәсімдері қажет.
Егер жаңа әдістің тиімділігі толық дәлелденсе, отандық ғалымдардың әзірлемесі еліміздегі автомобиль жолдарын салу және жөндеу жұмыстарына пайдаланылуы мүмкін.