Дания мен Гренландия егемендікке қауіп жоқ екенін мәлімдеді
Дания мен Гренландия АҚШ-пен жасалған жаңа келісім аралдың егемендігіне әсер етпейтінін мәлімдеді. Бұл мәлімдеме АҚШ президенті Дональд Трамп келісім Вашингтонға Гренландияның қауіпсіздігіне қатысты «тұрақты бақылау» орнатуға мүмкіндік беретінін айтқаннан кейін жасалды, деп Baspasoz.kz тілшісі Tengrinews.kz-ке сілтеме жасап хабарлайды.
Копенгаген мен Нуук жаңа құжат Гренландияның мәртебесін өзгертпейтінін атап өтті.
Дания премьер-министрі Метте Фредериксен келісімді Гренландия, Дания Корольдігі және АҚШ үшін маңызды қадам деп бағалады. Оның айтуынша, құжат корольдіктің егемендігі мен аумақтық тұтастығын, сондай-ақ Гренландия халқының өзін-өзі анықтау құқығын мойындайды. Премьер-министр бұл келісім Арктика мен Солтүстік Атлантикадағы қауіпсіздікті нығайтып, НАТО мен Еуропа үшін де маңызды екенін айтты.
Гренландия премьер-министрі Йенс-Фредерик Нильсен де келісімді қолдап, оның аралдың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және нығайтуға мүмкіндік беретінін жеткізді.
Бұған дейін Дональд Трамп Гренландияның қауіпсіздігі саласында АҚШ-тың өкілеттігін кеңейтетін келісімге қол жеткізілгенін хабарлаған еді.
Трамп 2025 жылдың қаңтарынан бері Гренландияға бақылау орнату мүмкіндігін бірнеше рет көтерді. Ол мұны АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздігімен байланыстырып, аймақта Қытай мен Ресей ықпалының күшею қаупін алға тартқан. Бұл мәлімдемелер Еуропада алаңдаушылық туғызып, Арктикадағы қауіпсіздік мәселесіне қатысты пікірталасты күшейтті.
Аймақтағы геосаяси бәсекелестіктің артуына байланысты Еуропалық одақ Гренландияға қолдауын күшейтті. Еурокомиссия президенті Урсула фон дер Ляйен қыркүйек айының басында аралға барып, 2024-2025 жылдарға арналған 200 млн еуролық әріптестік туралы мәлімдеді. Сонымен қатар Еурокомиссия Гренландияның стратегиялық маңызы артып келе жатқанын ескеріп, 2028-2034 жылдарға арналған бюджет аясында аралға 530 млн еуро бөлу туралы ұсыныс жасады.
АҚШ-тың Гренландияда әскери нысандары бұрыннан бар. Қырғи-қабақ соғыс кезеңінің шарықтау кезінде аралда 17 нысан жұмыс істеп, онда 10 мыңнан астам америкалық әскери қызметші болған. Қазір Гренландияда АҚШ-тың Pituffik Space Base әскери базасы орналасқан. АҚШ ғарыш күштерінің мәліметінше, нысан зымыран ұшыруды ерте анықтау, зымыранға қарсы қорғаныс және ғарыш кеңістігін бақылау міндеттерін атқарады